جعفر گلابی، روزنامه نگار

مبارزه با فساد نیاز به نسخه بومی دارد

یک روزنامه‌نگار معتقد است مقابله با این فساد‌ها نیاز به مطالعات گسترده وراهبردی از سوی دانشمندان وجامعه‌شناسان دارد که پس از روشن کردن دقیق علل و عوامل فسادها، تئوری خشکاندن زمینه‌ها و همچنین راه‌های درمان را عرضه کنند.

جعفر گلابی، روزنامه نگار در یادداشتی برای پرسشگری نوشت: حالا دیگر برای همه مشخص شده است که هیچ چیز به اندازه فساد اقتصادی برای کشور، جامعه و نظام خطرناک نیست. شاید پیش از این خطر مذکور تا این اندازه نزدیک و بنیان برانداز نمی‌نمود و شاید به همین دلیل رشدی سرطانی پیدا کرده است و چون تیغ نزدیک رگ‌های حیاتی جامعه قرار گرفته است . واقعیت آن است که فساد اقتصادی عمری طولانی دارد و سابقه اوجگیریش به پیش از انقلاب بر می‌گردد و دست و پایی که رژیم پهلوی در مقابلش زد، هم دیر بود و هم ریشه‌ای و کار ساز نبود. قطعا یکی از دلایل وجود و جولان این پدیده مربوط به اقتصاد متکی به نفت است ولی قطعا همه دلایل آن از این ناحیه سرچشمه نمی‌گیرد. متاسفانه پیش از بهره‌مندی دولت ایران از درآمدهای نفتی در زمان قاجار و به تناوب در سلسله‌های پیشین هم فساد گسترده خود نمایی می‌کرد. شاید اگر نفت هم نبود امروز کم و بیش ما با چنین معضلی روبه‌رو می‌شدیم. قطعا عدم شفافیت و ضعف و بعضا عدم استقلال مراکز نظارتی ونونهال بودن جامعه مدنی و اقتصاد دولتی هم از جمله دلایل بروز و شدت یافتن فسادهای اقتصادی است ولی باز هم می‌توان عنوان کرد که در صورت گرد آمدن همه این مقدمات ما از رانت‌ها و اختلاس‌ها و سوء برداشت‌ها از منابع عمومی در رنج می‌بودیم. می‌خواهم عنوان کنم که درمان فساد اقتصادی در ایران احتمالا تابع نسخه‌های معمول درکشورهای دیگر نیست و این بلای بزرگ و پردامنه نیازمند نسخه‌ای بومی و ایرانی است. در چین که ساختاری بسته و غیردمکراتیک وجود دارد شاهد فساد گسترده نیستیم ودر برخی از کشورهای آمریکای لاتین با وجود نظام‌های دمکراتیک از فسادهای اقتصادی بزرگ در رنجند مثل برزیل که هشتمین اقتصاد بزرگ دنیا را دارد و تا کنون مقامات بلند پایه این کشور تا حد رئیس‌جمهور قربانی آن شده‌اند. در واقع می‌توان ادعا کردکه بسیاری از راه‌های پیشنهادی برای مبارزه با فساد اقتصادی هر چند مدرن و تجربه شده باشند درمانی هستند و بهداشتی نیستند، به عبارت دیگر در این راه‌ها روزنامه‌ها و رسانه‌ها و نهادهای نظارتی قدرتمند به مقابله با فساد می‌پردازند ولی ازبین برنده زمینه‌های آن نیستند. درست مثل مبارزه با بیماری از طریق کثرت بیمارستان‌ها و پزشکان که اگر با یک اپیدمی مواجه شدند تا زمانی که آبشخور آن از بین نرود شیوع بیماری متوقف نخواهد شد. چند روز پیش وزیر جهادکشاورزی به نکته بسیار مهمی اشاره کرد که حاکی از عمق و گستره و زمینه مفسده‌های اقتصادی است. وی به انتقاد از گسترش فساد اداری در زیرمجموعه وزارت خود می‌پردازد که در سطحی انبوه به تیغ زدن ارباب رجوع مشغولند. خوب می‌دانیم که در وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دیگرکم و بیش همین وضع حاکم است. این وضعیت مربوط به چند سال اخیر وهنگام اوجگیری فسادهای اقتصادی نیست و مردم همواره از فسادهای اداری در تنگنا بوده شکایت‌ها و اعتراض‌های زیادی نسبت به آن داشته و دارند. آیا از طریق نهادهای نظارتی هرچند قدرتمند و مستقل باشند می‌شود با این معضل دیر پا مقابله موثرکرد؟ آیا گستردگی این ماجرا که تا شهرهای دور و نزدیک را در بر می‌گیرد اساسا با هر میزان از نظارت قابل رفع و رجوع است؟ اگر جواب به این سوال‌ها منفی باشد روشن می‌شود که ما دچار فساد در ابعاد مختلف و گستردگی فراوان شده‌ایم، فسادهایی که درمانشان با یک نسخه کلی وهر میزان از نظارت از متن جامعه تا اراده حکومت امکان پذیر نیست. پس از وقوع انقلاب و هنگام جنگ تحمیلی شاخص فسادها در همه زمینه‌ها بدون دستور و مبارزه و قانون ونظارت کاهش چشمگیر پیدا کرد و هرگز احساس نیاز به برخورد گسترده با آنها به‌وجود نیامد. آیا علت آن، اشتغال جامعه به مسائل سیاسی وتلاطم اجتماعی بود؟ آیا انقلاب و جنگ، فضایی اخلاقی در عمق جامعه ایجاد کرده بودند؟ آیا بدون وقوع جنگ و انقلاب امکان تجربه دوباره آن فضا وجود دارد؟ فضایی که ضمانت اجرای قانون باشد. راستی فرهنگ و اخلاق قانونمداری از چه طریقی ایجاد می‌شود؟ آیا ممکن است روزی خود جامعه به ضرورت اخلاق برسد وفسادگری و فسادخواهی محدود ومتوجه اقلیتی از اجتماع شود؟ اگر این سوال‌ها و نظیر آنها پاسخی علمی و بدون پیش زمینه ذهنی پیدا کنند احتمالا راه‌های عبور از وضع فعلی پیدا می‌شوند. به نظر می‌رسد مقابله با این فساد‌ها نیاز به مطالعات گسترده وراهبردی از سوی دانشمندان وجامعه‌شناسان دارد که پس از روشن کردن دقیق علل و عوامل فسادها، تئوری خشکاندن زمینه‌ها و همچنین راه‌های درمان را عرضه کنند و این تئوری‌ها متولی قدرتمندی پیدا کرده نقش تاریخی خود را ایفا کند.

 
اخبار مرتبط
نظرات شما